Vũ Hiển say và tỉnh

Chuyên mục: Nhà văn & Tác phẩm 

                        VŨ HIỂN (VŨ ANH VŨ) SAY & TỈNH

                                      Đỗ Hoàng

    Tôi xin đi học khóa I trường Viết văn Nguyễn Du, nhưng mãi đến khóa III mới dứt được công việc cơ quan lều chõng ra Kinh kỳ thi đỗ và vào học khóa III, nhưng chưa tốt nghiệp. Đến khóa IV,  tôi lại lều chõng ra Kinh thi lần nữa, được đỗ và học tiếp mớí thi tốt nghiệp.

     Khóa này tôi gặp nhà thơ Vũ Anh Vũ tên thật là Vũ Hiển. Tôi không gọi bút danh mà thích gọi tên thật Vũ Hiển. Tôi thấy tên Vũ Hiển gây ấn tượng hơn. Vũ Hiển quê Hải Phòng, ăn sóng nói gió lại trải qua đời quân ngũ khá dài nên chất "hảo hán" trong anh rất đậm. Vũ Hiển dáng cân đối, cao vừa phải và rất cao đàm khoát luận! Tuy có thành tích trong chống Mỹ, anh có bằng chứng nhận" Dũng sĩ diệt Mỹ" nhưng khi đi học thì không có chế độ gì cả, phải tự lực cánh sinh. Nhờ bố làm thuốc Bắc nuôi ăn học. Anh bị thương sọ não nên bố anh phải chu cấp cho anh suốt đời! (Nghe nói bị thương sọ não nhưng chẳng có giấy tờ thương binh nào cả).Anh em bạn học giễu anh:" Bố 70 nuôi con 40, bố 80 nuôi con 50, bố 90 nuôi con 60...".Vũ Hiển đi học tự túc nên rất "bô nhếc". Anh nhảy tường qua Đại học Mỹ thuật và nhà hàng phố vặt là me, bầu bí về nấu canh ăn là chuyện thường. Anh thích rượu, nên việc cắm quán như cơm bữa. Ông bà Duẫn bán quán ngoài cổng trường thay nhau chân cao, chân thấp vào tận phòng ở của Vũ Hiển đòi nợ tửu! Mười lần xuống đòi nợ thì hết mười một lần về không. Bị vết thương sọ não đã hâm hấp rồi:lại mê rượu nên có khi anh"thẳng ruột ngựa"chẳng kiêng dè ai cả.

  Một lần có nhà thơ đến nói chuyện rồi khoe đã in 5 tập thơ. Tất cả học viên mừng xã giao cho nhà thơ thì Vũ Hiển vỗ bụng bèm bẹp:

-        Cung cấp giấy chùi đít làm gì, chỉ cần một bài thơ, một câu thơ là đủ!

 Không ai bịt miệng được Vũ Hiển. May là Nhà thơ cười bỏ qua, không thì lớp bẻ mặt.

Sau khi anh hạ hỏa, không say tôi mớí trao đổi - Ai cũng muốn đời nhớ thơ mình, dù một câu hoặc một chữ cũng quý hóa lắm rồi. Khương Hữu Dụng "một tiếng chim kêu sáng cả rừng",  người ta chỉ nhớ đúng có chứ "Sáng"! Nhưng muốn có một chữ, một câu đời nhớ, nhà thơ phải lao lực một đời viết ra hàng vạn bài may ra có còn lại một đôi chữ!

  Vũ Hiển nghe xuôi tai im lặng.

Hôm cimine một bạn trong lớp, Vũ Hiển đứng lên phát biểu: "Bài thơ "Khóc Nguyên Hồng" này thay tên " Khóc Nguyên Ngọc" hay "Khóc Nguyễn Tuân" gì mà chả được.  Thính giả cười ồ, Nguyên Ngọc ngồi dưới dự nghe mặt đỏ như gấc chín!

"Lợi danh ai chẳng hám

Riêng ta trời là vung

Ếch quen ngồi đáy giếng

Ngôn luận bàn lung tung"

(Chân dung tự họa - Giọt rơi đáy giếng)

Anh em trong trường Văn thông cảm không thể chấp! Nhưng có một lần mọi người không chịu được, cả lớp họp bàn đuổi học Vũ Hiển. Họ làm căng lắm, tôi phải đứng lên bênh vực bạn. Tôi nói: "Tôi thân anh Vũ Hiển, tôi biết anh vô cùng trung thực với bạn bè, với đất nước! Không nên đuổi một người mười năm ở chiến trường đánh giặc, có danh hiệu "dũng sĩ diệt Mỹ", bị thương sọ não ra khỏi trường Đại học Viết Văn Nguyễn Du! Mọi người im lặng, sau đó cũng êm chuyện! Vũ Hiển một lần hú hồn!

 Khi tỉnh, anh hào hiệp như dân Nam bộ, hay mời bạn bè nhậu. Tôi và anh là đôi bạn nhậu rất "ăn rơ".

"Ta mới nhấp một chén

Người đã ba chén tàng

Nốc vào say ngất ngưởng

Tiên còn kém cô hàng.

Ta với người vui đó

Ơi! Người thơ dềnh dàng

Hết tiền ra cắm quán

Cạn ly, đừng từ nan."...

((Rượu cùng bạn - Giọt rơi đáy giếng)

  Nhậu có gì đâu, vài bìa đậu, khô mực (loại cá biển rẻ tiền rất tanh), cút rượu ba xu, chuột uống phải, chuột "chết". Rượu vào thì lời ra, ai cũng nhất quả đất.Vũ Hiển nhất quả đất, Đỗ Hoàng nhất quả đất. Trên đời chỉ có một thằng nhất.  Nên phải so găng! Tôi chẳng dũng sĩ, dũng siếc gì hết, dân trinh sát đặc công có cách hạ đối thủ "gia truyền", lấy " đoàn binh chế trường trận". Lúc ấy tôi mặc bộ pirama, áo rộng dễ múa,quần rộng dễ đá, tôi chơi chiêu "quyền cước liên hoàn" đá Vũ Hiển đang ngồi xếp bằng trên bàn phòng học văng ra ngoài cứa sổ!

  Cư dân trong trường Văn mè nheo:" Trường Viết Văn Nguyễn Du học

võ chứ đâu phải học Văn" (!).

      Từ đó ngôi thứ đã định đoạt, Vũ Hiển chuyên tâm học văn, không võ vai gì nữa!

      Ở Hà Nội Vũ Hiển có nhiều bà con và người quen, tôi dân biên trấn ra học chẳng ai bà con, quen thân. Tuy tôi là cán bộ đi học có lương cao nhưng những lúc hết gạo, hết tiền cũng chớí với lại bám cậy nhờ "Gã Khờ" Vũ Hiển. Vũ Hiển dẫn đi ăn chực (ăn ké) khắp Hà Nội. Khi thì ăn ớ bà chị họ đường Trần Quý Cáp gần ga Hà Nội, khi thì bãi Phúc Xá, Phúc Tân...

    Bà chị họ của Vũ Hiển buôn bán vặt ở ga Hà Nội, có nhà trong khu tập thể đường Sắt tiếp hai học viên Văn rất tận tình chu đáo.Bữa ăn có đủ món ăn nổi tiếng Hải Phòng: bùn cá cay, bún đa nem nâu, nem rán, thịt lợn luộc, rượu, bia...Món nào bọn tôi cũng thích.

 Bà chị Vũ Hiển tâm tình:

-Họ em làm kỹ sư, bác sĩ đã có, bộ đội úy, tá đã có;  bên chính trị nhiều người làm cán bộ cấp thành phố, nhưng chưa có ai nhà thơ. Cậu Hiển đi học Nhà thơ cả họ mừng. Nhiều người  nói đi học nghề ăn mày, song tôi bảo chú tôi, cho cậu Hiển đi học,lên Hà Nội cháu nuôi ăn học!

  Tôi vô cùng cảm kích lời tâm tình của bà chị họ Vũ Hiển.

   Tôi nhớ buồn thương nhất lần Vũ Hiển dẫn tôi đi xin tiền một người thân ở phố Lò Đúc. Tôi nghĩ người này chắc lại đại gia "Tàu Viễn dương", "Địa ốc" hoặc "Chủ Sáu Kho" nổi tiếng của Hải Phòng...Ai ngờ leo lên đến tầng 5 vào phòng trọ của một sinh viên Nhạc viện Hà Nội. Anh sinh viên cao mà rất gầy, da trắng nhợt gần như bạch tạng suốt ngày ngồi bên cái máy đan len kiếm thêm tiền để học.. Thấy tôi và Vũ Hiển vào nhà, anh rời máy đứng lên pha nước tiếp khách, rồi ba anh em đàm đạo văn chương, âm nhạc. Anh hiểu âm nhạc đã đành, anh còn hiểu sâu văn chương. Anh thích văn chương bình dị, không kiểu cách. Anh rất yêu thơ Vũ Hiển. Anh thuộc nhiều bài và đọc cho chúng tôi nghe bài  'Thơ và em"

Thơ hay là đau khổ

Mà cuộc đời ngả nghiêng

Em hay là bão tố

Mà biển trời đảo điên

Mà thơ là đau khổ

Nên càng yêu cuộc đời

Và em là chân trời

Nên càng say bão tố

Hay đừng làm thơ nữa?

Để trong ta bình yên

Hay đừng yêu em nữa?

Cho biển trời dịu êm.

Thơ ơi! Dù đau khổ

Càng si mê không rời

Em ơi! Dù bão tố

Càng đắm say chân trời.

Thật là tri âm, trị kỷ!

  Sau đó anh đưa tiền cho Vũ Hiển về tiêu pha. Tiễn hai anh em ra cửa, anh nhỏ lời: "Tôi khi chưa mua được máy đan len cũng vất lắm. Có nó tôi đỡ bấn, có thể bám học tốt nghiệp Nhạc viện. Anh Hiển và anh đừng ngại, khi nào túng thiếu đến tôi, tôi có thể  giúp chút ít!

  Vũ Hiển lúng túng cám ơn rối rít. Tôi ái ngai và xấu hổ quá. Hai thằng thân dài, vai rộng sức như trâu có thể quật voi chết mà đi xin tiền một sinh viên gầy yếu, xanh nhớt đan len kiếm sống nhiều hơn học nhạc!

Tôi bảo Vũ Hiển:

-        Tưởng ông xin tiền đại gia,  ai lại bóp nặn cánh sinh viên nghèo khổ như mình!

-        Quân tử cố cùng bất câu liêm sỉ - Tao không còn chỗ nào xin nữa mày ạ! - Vũ Hiển chắc chẳng sướng sung gì nói.

 Vũ Hiển thường bị chê hâm hâm, dở dở, "viêm túi mãn tính" (không có tiền) , chính anh cúng tự nhận "Hâm hấp rồi dở dở/ Dại dại, lại điên điên (Chân dung tự họa -  Giọt rơi đáy giếng), nhưng khóa IV viết văn , Nguyễn Du, Vũ Hiển có nhiêu ấn tượng tốt để lại. Vũ Hiển được in thơ dự thi báo Văn nghệ năm 1989-1990  hai bài. Bài Tượng Lê Chân và một bài thơ tình. Tôi đến thăm anh Bế Kiến Quốc, tổ trưởng tổ thơ báoVăn nghệ, nhà ở căn hộ khu Trung Tự ,nghe anh báo tin tuần tới báo ra có thơ Dự thi của Vũ Hiển. Anh khen thơ Hiển  hay .Tôi về trường báo tin cho Hiển. Vũ Hiển sung sướng đến mức nhảy múa hát mấy vòng ở sân trường. Sau đó kéo tôi ra cắm quán Bà Duẩn hơn lít rượu " xếc" đắng như thuốc sâu:

"Ta mớí nhấp một chén

Người đã ba chén tàng

Mặt người vừa đo đỏ

Da ta chớm vàng vàng

...

Say rồi lăn ra ngủ

Hai đầu hai quả dừa

Ta biết đời quá ngắn

Dẫu chết, rượu không chừa..."

(Rượu cùng bạn - Giọt rơi đáy giếng)

   Đến việc Vũ Hiển yêu người đẹp Thúy M, đứng thứ 6 vùng chung kết thi hoa hậu năm 1989 - 1990. Thúy M  học năm cuối khoa Văn hóa quần chúng, Đại học Văn hóa Hà Nội. Tôi và Vũ Hiển có nhiều lần đến ký túc xá của Thúy M chơi. Yêu được hay không được, không quan trọng, nhưng Vũ Hiển có nhiều thơ tình hay về người đẹp là quý rồi.

"...Một mình giữa bến cô liêu

Lục tìm thương nhớ những điều vu vơ

Bên tai vẳng một vần thơ

Còn mong ai nữa đứng chờ ngoài hiên

Mắt buồn dõi ánh sao đêm

Một mình tâm sự sương mềm bờ vai

Bần thần đếm khắc canh dài

Bóng mình, cứ ngỡ bóng ai đợi mình!

(Cô đơn - Giọt rơi đáy giếng)

  Ấn tượng nhất là  ngày thi trắc nghiệm tốt nghiệp, học viên trả lời trực tiếp các câu hỏi do giáo sư, nhà văn hỏi. Vũ Hiển đối đáp rất lưu loát rồi đọc ngay thơ mình minh họa. Các giám khảo phải phì cười cho điểm cao:

"...Trẻ chi mà già chi

Rượu say rồi nói khoác

Tiền là Bạc lắm khi

Nợ đời không cần nhắc

Thàng ngày lam lũ đấy

Rảnh rỗi nhắp vài chung

Dở hay lời phải trái

Ngôn luận bàn lung tung

Lợi danh ai chẳng hám

Riêng ta trời là vung

Ếch quen ngồi đáy giếng

Vùng vẫy lắm coi chừng

Văn cũng không bằng vẽ

Tài cũng chẳng bằng tiền

Hâm hấp rồi dở dở

Dại dại , lại điên điên

Câu thần chen câu vụng

Thơ thẫn lẫn dại khờ

Áo cơm đời rẻ rúng

Tình riêng vẫn ơ hờ

Cần tìm mau con vợ

Sửa túi cùng nâng khăn

Cho dù là cái nợ

Mặc xác, ta cóc cần.

(Chân dung tự họa - Giọt rơi đáy giếng)

 Từ đó đến nay anh cứ "tình riêng vẫn ơ hờ"

"Em ơi! Chiều rồi

Đêm đã`về, nắng sót

Em ơi! Muộn rồi

Cánh hoa sầu không nhặt

Đêm qua trong mơ

Thấy em về nhắc nhở

Em ơi! Chiều rồi

      Ngủ

      Tìm vĩnh cửu hư vô

       Chẳng bao giờ đi tới

       Chiều rồi!

                 Muộn rồi

      (Chiều rồi - Giọt rơi đáygiếng)

*

  Tốt nghiệp ra trường,  anh em trong lớp đều có việc làm, riêng Vũ Hiển thì vẫn ông 90 nuôi ông 70.  Mỗi lần công tác xuống Hải Phòng tôi đếu ghé thăm nhà Vũ Hiển. Bố Vũ Hiển bốc thuốc Bắc.  Nhà cửa ở phố đàng hoàng. Bố Vũ Hiển đã cao tuổi. Lúc đó ngoại bát tuần. Nhưng trông cụ quắc thước, cao ráo, có chữ nghĩa. Hai cô con gái, một chị, một em gì đó của Vũ Hiển đang dạy cấp 3 gần nhà.

     Đi làm có tiền, tôi mời bia Vũ Hiển. Hai đứa từng đã uồng khuynh thiên, đảo địa nên cuối tuần rỗi rải tha hồ lai rai!

-        Drink beer, or drink alcohol?- (Uống bia chứ?, hay uống rươu?,)

-        Drink beer (Uống bia!).

Uống mỗi đứa đã 6 vại, tôi hỏi vũ Hiển:

-        Uống nữa không?

-        "Thất tràm sớ chứ" ( Nghĩa là phải 7 vại)

-        Ok! (Tốt thôi)

Nhưng phải đến ten, eleven, twelve, thirteen...(mười, mười một, mười hai, mười ba...) mới rời quán.

Sau khi tỉnh, một việc"quan trọng" khi về Hải Phòng là ra Đồ Sơn tìm người đẹp. Một địa nổi được nới lỏng cho du khách xả hơi.

Vũ Hiển nói: - Tớ có chỗ quen, khỏi phải ngủ độn (phải đeo capot).

Hồi trẻ khoản này, tôi năm bờ oăn (I am number one), số một - 180 phút không kể thời gian  chép đề.

 Tôi xong việc,Vũ Hiển chờ bạc tóc. Vừa bước ra cửa, Vũ Hiển hô to:

-        Xây dựng Xã hội Chủ nghĩa ba mươi năm mà để thằng Huế ra khai hóa văn minh! Đúng là năm bờ oăn (số 1)

-        Number one! Số 1!

*

    Tôi viết chân 810 vị Văn sĩ Việt. Hải Phòng chọn nhiều nhiều người trong đó có nhà thơ Vũ Anh Vũ (Vũ Hiển). Trên mặt bằng văn chương được đăng tải, Vũ Anh Vũ không bằng một số người khác. Tên anh rất ít xuất hiện trên báo chí chính thống. Không chỉ anh, nhiều nhà thơ khác cũng chịu cảnh rủi ro trong cơn kinh tế thị trường. May cho anh, tôi người làm sách tôi biết anh, bạn học của anh, tôi đọc thơ anh nhiều nên tôi quyết định chọn anh. Nhiều vị thời thượng được công luận công kênh nhưng tôi cho là thùng sắt tây rỗng, tôi không chọn. Tôi làm cuốn sách này tránh được hai điều, nếu nhà nước làm thì họ đưa cán bộ tuyên huấn, cán bộ chính trị chay vào đứng trong danh sách nhà văn; nêu tư nhân làm vì không có tiền nên các đại gia, doanh nghiệp gia đứng trong hàng các nhà văn (!).

  Không hiểu sao Vũ Anh Vũ biết tôi làm sách kẹt tiền, Vũ gửi lên Hà Nội hai lần độ trên 5 triệu đồng. Tôi vô cùng càm kích tấm lòng tốt của bạn, không biết bạn đào đâu ra tiền?

"Vũ Hiển ngơ ngơ ngẩn ngẩn

Hâm hâm dở dở, tàng tàng

Chén rượu trắng tay xin bạn..."

 

*

        Chắt lọc một đời thơ, anh xuất bán tập thơ "Giọt rơi đáy giếng" - Nhà xuất bản Hội Nhà văn năm 2017. Tập thơ có nhiều bài hay: Tượng Lê Chân, Thu phải sang, Chân dung tự họa, Nhìn, Tìm xuân, Uống rượu một mình, Thơ và em, Chiều rồi, Rượu cùng bạn...Điều đó thật đáng mừng cho Nhà thơ Vũ Anh Vũ (Vũ Hiển). Đời không phụ lòng tốt của anh. Anh không bị lãng quên:

                                             "Vũ Hiển không thể nào quên

                                             Lê Chân nữ tướng dựng nên Hải thành"

                                                    Hà Nội 2020

                                                              Đ - H

               

Thơ Vô lối Nguyễn Khoa Điềm khi về thường dân

THƠ VÔ LỐI NGUYỄN KHOA ĐIỀM KHI VỀ THƯỜNG DÂN
 

                                                   Đỗ Hoàng

      Nguyễn Khoa Điềm thuộc thế hệ những người làm thơ cổ động cho miền Bắc Việt Nam trong cuộc chiến hai miền Nam Bắc Việt Nam thập kỷ 50, 60, 70 thế kỷ trước có sự trợ giúp của nước ngoài ở cả hai phía. Nói cho đúng đó là cuộc nội chiến nồi da xáo thịt, huynh đệ tương tàn của dân tộc Việt Nam bị các thế lực nước lớn giật giây chi phối cả đôi bên. Trong chiến tranh chống Mỹ, Nguyễn Khoa Điềm xếp sau các nhà thơ khác như Phạm Tiến Duật, Lê Anh Xuân, Nguyễn Duy…Khi Nguyễn Khoa Điềm làm quan to thì thơ ông mới to theo, trước đó mấy ai biết ông.
 Thơ của thế hệ này là thơ tuyên truyền một chiều, một phía cho cuộc đánh nhau vì quyền lợi phe nhóm.
Lạ lùng cuộc đời nay
Đến văn chương cũng đĩ
Loài người làm khổ thay
Cái chiến tranh vô nghĩa!
(Tâm sự người lính 1973 – Đỗ Hoàng)
 Chiến tranh dù nhìn ở góc độ nào cũng là nỗi đau muôn kiếp của nhân dân cần lao. Các bậc thánh nhân ngày trước bất dắc dĩ mới dùng đến binh khí:
Nãi tri binh dã thị hung khí
Thánh nhân bất đắc nhĩ nhi dụng chi
(Lý Bạch)
Binh đao ác độc vô cùng
Thanh nhân cực lắm mới dùng ai ơi!
(Túy thì ca – Đỗ Hoàng dịch)
Sư chi sở xứ
Kính các sinh yên
Đại quân chi hậu
Tán hữu hung niên
(Lão tử)
Chỗ đóng quân lính
Gai góc mọc đầy
Đằng sau cuộc chiến
Đói khổ lắm thay!
(Đỗ Hoàng dịch thơ)
 Những người tham gia cuộc chiến hai miền họ cũng không thoát khỏi áp lực của thể chế, vừa do văn hóa, do tầm nhìn, tầm nghĩ hạn chế nên cả một thế hệ nói theo bài bản định sẵn, viết sẵn hay áp nà, nói lấy được. Những câu chưởi địch không đau, không phải thơ,  kiểu chưởi hàng tôm, hàng cá:
Thành phố mọc như nấm độc những xnách-ba
Mỹ và đĩ
 (Con gà đất cây kèn và khẩu súng – Nguyễn Khoa Điềm)
Hay:
Chỉ cần sự bảo chứng của đô la và súng máy
Cùng cái đầu tối tăm của Giôn xơn, Ních Xơn đặt vào trên đấy!
(Giặc Mỹ - Nguyễn Khoa Điềm)

  Thơ họ là dàn đồng ca không lồ muôn người như một, hô khẩu hiệu suông, cũ kỹ, mòn vẹt , véo von, rập khuôn, sáo rỗng, không có tư tưởng, vô cảm trước nỗi đau của nhân quần trong cuộc chiến đầy chết chóc, xương núi, máu sông! Hình thành nên trùng trùng điệp các nhà cổ động viên, nhà ca học, cười học, hót học, hát học, tấu hài học vô tình hoặc cố tình …
  Thơ Nguyễn Khoa Điềm là loại dịch nghị quyết tuyên huấn cấp xóm khô khan, không một chút truyền cảm.  Nhiều kiểu định nghĩa các phạm trù đất nước, quê hương không đầy đủ, không chính xác, có phần phản cảm:
Đất là nơi anh đến trường
Nước là nơi em tắm(!)
(Đất nước – Mặt đường khát vọng – Nguyễn Khoa Điềm)
Đất là nơi anh đá bóng cũng phải kể  ra chứ… Nước là nơi em khỏa thân soi gương phải kể ra chứ…
   Trong văn chương cũng như trong toán học có những cái không định nghĩa mà chỉ mô tả. Điểm. mặt phẳng, trong toán học; tổ quốc, đất nước, quê hương trong văn học…là những mệnh đề người ta chỉ mô tả mà thôi. Nguyễn Khoa Điềm định nghĩa đất nước thì bao giờ cho đủ.
     Khi đường công danh Nguyễn Khoa Điềm càng cao, sự khô khan xơ cứng trong thơ lại tỷ lệ thuận với chức quyền, còn chất lượng thơ thì tỷ lệ nghịch với chức quyền. Đúng là được mùa cau thì đau mùa lúa; được mùa lúa thì úa mùa cau.
  Cammus từng nói: “Tôi không vì thơ ca mà hy sinh chính trị, nhưng tôi hy sinh những gì làm hại cho thơ ca”. Đấy là chính trị của một châu lục có truyền thống dân chủ tiến bộ, còn chính trị của cộng sản phương Đông, chính trị Tàu Ô thì thôi rồi lượm ơi! Phải bỏ thơ ca mà đi làm kỹ thuật thôi!
  Nguyễn Khoa Điềm muốn bắt cá hai tay, vừa làm quan thật to, vừa là nhà đại thi hào. Con rô cũng tiếc, con diếc cũng tham. Nhưng cuộc đời không cho ai vừa giàu như Bin gết, vừa tài thơ như Đỗ Phủ, vừa nhà chính trị quân sự lỗi lạc như Thành Cát Tư Hãn, đep trai như Platini (cầu thủ đá bóng) …Thời coi Ban Tư tưởng Văn hóa của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nguyễn Khoa Điềm để lại nhiều tiếng không hay cho lắm. Ông ta trù úm Hoàng Minh Chính, bắt nhà văn Dương Thu Hương, bôi nhọ Trần Độ, loại bỏ nhiều nhà bất đồng chính kiến, đàn áp những người đòi tự do dân chủ, cấm mạng , cấm internet, đốt thành tro bụi nhưng tập sách như Học phí trả bằng máu của Nguyễn Khắc Phục, Chuyện kể năm 2000 của Bùi Ngọc Tấn, Chúa trời ngù gật của Nguyễn Dậu, Tâm sự người lính của Đỗ Hoàng, ngăn cản nhiều nhà văn tài năng vào Hội Nhà văn Việt Nam…Ký duyệt nhiều dự án tiêu hàng triệu đô là tiền ngân sách, thuế dân đống để phe nhóm hưởng lại quả nhưng hiệu quả không là bao như: phim Nguyễn Ái Quốc ở Hồng Công, (phim bỏ kho) 1 triệu đô, phim Dòng sông phẳng lặng (phim bỏ kho), làng văn hóa Đồng Mô (làng bỏ hoang), Bác Hồ với văn nghệ sỹ…
   Đường hoạn lộ của Nguyễn Khoa Điềm khá hanh thông. Nguyễn Khoa Điềm quan quá to. Ông trùm tư tưởng văn hóa của Đảng Cộng sản Việt Nam. Rồi đứt gánh giữa chừng. Ông quan to Nguyễn Khoa Điềm phải về vườn lúc tuổi chưa đến 60, còn một hai nhiệm kỳ trong Bộ Chính trị Đảng Cộng sản Việt Nam nữa, nhưng lại bị ông cậu ruột của vợ là Nguyễn Đức Đạo viết đơn tố Nguyễn Khoa Điềm không phải là đảng viên và có thời gian bị tù ở lao Thừa phủ - Huế khai báo với địch.
 Chuyện này tôi biết ở Bảo Đảng Bình Trị Thiên năm 80 – 87. Hồi ấy có chủ  trương ngầm là ai bị tù ngụy thì phải hy sinh cho Đảng, không được tham gia chính quyền vì không biết ai khai, ai trung thành.
  Khi ra Hà Nội học, tôi nghe các anh trong Ban kiểm tra Hội Nhà văn Việt Nam bảo là có đơn tố cáo nói là Nguyễn Khoa Điềm không đảng viên. Tôi nói, tôi có biết việc này hồi ở Huế, nhưng tôi không tin. Vì tổ chức Đảng Cộng sản Việt Nam chặt lắm. Võ Đại Tôn gián điệp về nước đòi lật đổ chính quyền, mới qua biên giới Thái - Lào, mà Hà Nội đã chưởi cha ông Võ Đại Tôn bóc lột nhân lao động Bắc bộ, biết cả chuyện cha ông Võ Đại Tôn hiếp dâm nông dân đẻ ra hàng loạt địa chủ cường hào ác bá khác.
  Nguyễn Khoa Điềm không dấu sự len lỏi để làm quan và làm quan to của mình:
Anh mê mải trên đường hoạn lộ
Ngảnh về quê hư ảnh một vầng trăng
(Cõi lặng).
Thời làm quan to của Nguyễn Khoa Điềm là thời uy tín Cách mạng Việt Nam ở vào “ giai đoạn thoái trào”. Đảng Cộng sản Việt Nam xóa bỏ tất cả các đảng phái trở thành đảng độc tài chuyên quyền, đảng trị mất uy tín trầm trọng trong lòng dân tộc. Thời oanh liệt của Đảng Lao động Việt Nam không còn nữa. Thời dân và Đảng trên dưới một lòng, hòa nước sông chén rượu ngọt ngào đi vào miền cổ tích. Nạn tham nhũng, mua quan bán tước lan tràn vô phương cứu chữa, quan lại làm giàu trên nước mắt mồ hôi người lao động.
Nó không khác gì bài ca tố cáo địa chủ, phong kiến đàn áp dân nghèo thời tiền Cách mạng:
Chưa hết mùa, trong nhà ta đã hết lúa
Đói xác xơ thương đàn con vất vả
Môn khoai sắn ngày qua ngày lọt dạ
Bởi địa tô chúng bóc lột công sức ta.
Chúng cấu kết cùng nhau cường hào gian ác
Đại chủ ngoan cố đè nén lên đầu bao người
Làm giàu trên nước mồ hôi người nông dân
Cướp trâu, cướp ruộng, cướp nhà người nông dân
Cướp con, cướp vợ, cướp nồi người nông  dân
Bần cố nghèo khổ muôn đời…
   Trước đó nhiều kẻ sỹ, thi sỹ như: Trần Đức Thảo, Nguyễn Mạnh Tường, Phan Khôi, Trương
Tửu, Lê Đạt, Hoàng Cầm, Hữu Loan, Trần Dần, Phùng Quán ...đã rút lui để giữ khí tiết.
 Bang hữu đạo tắc hiện, bang vô đạo tắc ấn. Bang hữu đạo bần ngã tiện ư sỷ giả, bang vô đạo phú ngã tiện ư sỷ giả (Nho giáo – Khổng tử) Nghĩa là: Nước có đạo thì nên ra làm việc giúp đời; nước vô đạo thì nên lui về giữ danh tiết. Nước có đạo mà ta nghèo là ta xấu; nước vô đạo mà ta giàu là ta xấu. Bỡi vì nước có đạo dung hiền tài, ta không tài nên mới không được dung nên phải nghèo. Nước vô đạo dùng kẻ xấu xa, ta xấu xa nên mới được dùng thì giàu là quá xấu.
  Người quân tử phải hiểu ra điều đó. Người không hiểu ra thì không phải là quân tử. Kẻ không quân tử mới bè phải, đảng phái.
   Quân tử bất đảng phải (Luận ngữ) - Quân tử không bè đảng, không bè phái. Quân tử, đại trượng phu, thi nhân không a dua, không hùa với đám đông:
Thị dĩ đại trượng phu
Xử kỳ hậu bất cự kỳ bạc
Xử kỳ thực bất cự kỳ hoa
Cố khứ bỉ thư thử
(Lão tử)
Phàm bậc trưởng lão
Xa chốn nhố nhăng
Bỏ hoa lấy quả
Trời đất cân bằng!
(Đỗ Hoàng dịch)

 Chuyện chính trị nói như trong Nam là không bàn, nay chỉ nói chuyện thơ của Nguyễn Khoa Điềm khi mất chức về vườn.
  Người Việt hay nhân loại nói chung đều tha thứ lỗi lầm của con người trước đây. Nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm còn viết được, còn trăn trở cùng nhân dân thì là điều đáng quý. Chuyện đi với bụt mặc áo cà sa đi với ma thì mặc áo giấy là chuyện người tầm thường của muôn đời rồi. Những tài năng xuất chúng, thiên tài mới không mặc áo, ở trần dù đi với ai.
  Thánh Phê rô một tông đồ thân cận của Chúa Giê su. Trước đó là một tội đồ quyết tâm hành hung giết Chúa. Sau khi được cải hóa, thánh Phê rô có nhiều thành tích trong làm việc nghĩa, việc thiện được Chúa tin yêu. Có lần Thánh Phê rô hói Chúa: - Người bị phạm lỗi 7 lần tha thứ có được không? Chúa trả lời: - Kẻ phạm tội, ta 77 lần tha thứ.
   Thơ tuyên truyền của Nguyễn Khoa Điềm trước đây được giới phê bình chính thống tung hô rầm rộ; thơ vô lối của Nguyễn Khoa Điềm khi về vườn cũng được một số người cỗ vũ.
  Để có cái nhìn đúng về những bài viết của Nguyễn Khoa Điềm mà gọi là thơ gần đây, tôi có vài thiển ý nhỏ.
  Tất cả những bài viết của Nguyễn Khoa Điềm trên các trang mạng xã hội, báo in chính thống đều thể hiện một tâm trạng bực tức, hằn học, tiếc nuối thời vàng son. Không có một chút gì gọi là thơ ca. Nó là một thứ Vô lối đang thịnh hành mà Nguyễn Khoa Điềm cố từ chối không nhận mình là làm Vô lối:
Rằng tôi không bợ đỡ ngôn từ, điếu đóm hậu hiện đại
Bưng mâm cho các cô nàng gót sen ba tấc chữ
(Comment – Tạp chí Thơ số 4 -2013)
 Nguyễn Khoa Điềm làm Vô lối nhưng viết không chân thành, giả nên không vào lòng người đọc.
 Từ xưa đến nay, trong nước và trên thế giới, nhiều nhà thơ làm quan to, thậm chí là vua giữ nhiều trọng trách của đất nhưng thơ của họ đi vào lòng dân, được nhân dân truyền tụng:
Oa oa …oa oa..oa oa!
Cha  trốn đi lính nước nhà
Nên khổ thân em vừa nửa tuổi
Phải theo mẹ đến ở nhà pha!
(Hồ Chí Minh)
Chu Thần nay ở nơi đâu
Để cho Miên Thẩm lên lầu không an
Tháng ngày tựa án lan can
Mãi trông mây cuốn trời Nam dặm nghìn
Dấu xưa nay biết đâu tìm
Thương ai bảy nổi ba chìm nước non
Trăng kia khi khuyết khi tròn
Tinh thần phản kháng vẫn còn sáng soi.
(Sóng Hồng- Trường Chinh)
   Nguyễn Khoa Điềm viết cho bạn thân là người từng đóng gạch với mình, người tri âm tri kỷ nhưng vẫn lấy cái giọng kẻ cả, khệnh khạng quan trên  ban phát thương xuống, không một chút rung động:
Bạn chừ đóng gạch nơi nao
Văn chương lấm láp vêu vao mặt người
Bất ngờ bạn đến thăm tôi
Gửi cho nhiều sách, Ối giời là thơ!
….
Mong sao bạn bớt bồi hồi
Hãy làm thơ nữa để rồi gặp nhau.
(Bạn thơ – Nguyễn Khoa Điềm)

Sự khệnh khạng, cao ngạo bề trên, hổn xược với tiền nhân thể hiện nhan nhản trong thơ và trong Vô lối của ông:
Cái chết của viên tham tri hay thơ âm thầm trong chính sử
Mất hút một con thuyền chuồi qua cửa Thanh Long
(Nguyễn Du)

Thơ ca là bộc lộ sự thành thật, sự thành thật được trọn vẹn thì thơ hay (Bê se)
 Ngày trước,  thi hào Bạch Cư Dị là một trong tam kiệt của Đường thi (Lý Bạch, Đỗ Phủ, Bạch Cư Dị). Ông làm quan đến Thượng thư nhưng thơ rất chân thành. Ông không đạt chiều cao của Lý Bạch, chiều sâu của Đỗ Phủ nhưng ông đạt được chiều rộng của thơ, chỉ vì khi nói tới nỗi khổ con người ông là người ngoài cuộc. Nhưng không vì thế mà không xúc động, không lưu truyền đến đời sau:
Kim ngã hà công đức?
Tằng bất sự nôn tang
Lại lôc tam bách thạch
Tuế án dữ dư lương
Niệm thử tự tứ quý
Tận nhật bất năng vương
(Quan nghệ mạch)
Ta có tài đức gì?
Không hề đi cấy cày
Lương ba trăm thạch thóc
Hết năm bồ còn đầy
Nghĩ vô cùng hổ thẹn
Mặt đỏ hết mấy ngày!
(Xem gặt lúa)
Thơ vô lối của Nguyễn Khoa Điềm luôn luôn giả, luôn luôn sượng không thành tâm chút nào:
Nhưng chiều nay con bò gặm cỏ
Bên dòng sông như chưa biết chiều tan
Tôi với nó lặng im bè bạn
Mắt nó nhìn dìu dịu nước Hương Giang
(Chiều Hương Giang)
 Bản thân anh và loài người anh xơi tái hàng tỷ con bò mà vẫn coi nó là bạn thân thì là một việc xưa nay hiếm(!)
Một việc xưa nay chưa từng có.
Anh xơi tái muôn loài gặm cỏ
Mà chiều nay anh nổi tuyên ngôn
Anh với chúng bạn bè gắn bó!
(Thơ 4 câu – Đỗ Hoàng)
  Nhìn chung tất tần tật Nguyễn Khoa Điềm viết cái gì đều không thật, như là của giả.  Trong chính trị người ta thường dùng thủ đoạn để lừa nhau, để tranh thủ phiếu. Chỉ một cái táng tận lương tâm, kẻ hãnh tiến đoạt được một giang sơn. Song trong thơ ca dùng lừa đảo hoặc nói điều giả đối thì anh mất sạch. Giả dối là điều tối kỵ với thơ ca.
 Nguyễn Khoa Điềm than nghèo, nhưng người đọc nghe nó sến sến thế nào, bởi Nguyễn Khoa Điềm có nghèo đâu. Nhà lầu bốn năm tầng ở khu quan to Đội Cấn – Hà nội một thời có lính gác, nhà vường ở Huế mấy con mèo, con chó chạy một ngày chưa chắc đã hết vườn. Rồi còn biết bao của chìm của nổi khác nữa. Lương hưu của Nguyễn Khoa Điềm cao gấp mấy chục lần nhưng cán bộ quèn đang công tác. Làm sao mà nghèo được. giả nghèo thì được làm thơ giả nghèo thì là đồ giả.   Một ông quan to cỡ tột đỉnh như Nguyễn Khoa Điềm, nhiều kẻ có trang trại trên núi non chuyển đổi đất mường thành đất thủ đô thì làm sao họ cơ ngã như nông dân được. Họ làm sao mà nghèo đói. Một ông bí thư chi bộ xóm trong thể chế đảng trị cộng sản hơn nhiều lần quan phụ mẫu ngày xưa. Nên cái việc than nghèo của ông quan nhất phẩm Nguyễn Khoa Điểm rất giả dối:
Đêm đêm cái nghèo vuốt ve trán người chồng
Khẻ nâng bàn tay người vợ
Đặt cái hôn lên đôi chân trần đứa trẻ
Và thầm ngủ ngon… ngủ ngon…
(Đêm đêm – tạp chí Thơ số 4 -2013)
        Cái nghèo đi đêm của Nguyễn Khoa Điềm không đàng hoàng chút nào. Cái nghèo này là cái nghèo khai bậy để hưởng hộ nghèo mà Nhà nước triển khai mấy năm qua.
      Hơn nghìn nắm nay, các thi hào kim cổ đều nói tới cái nghèo. Cái nghèo của họ có thật nhưng không bị lụy, không khai gian nghèo. Họ nói lên được  cái nghèo của họ được mọi người đồng cảm thấu hiểu và chia sẻ. Nghèo họ cũng là nghèo mình. Nghìn năm rồi đọc cái nghèo của Đỗ Phủ ta còn xúc động:
An đắc hạ thiên vạn gian
Đại tý thiên hạ hàn sỹ câu hoan nhan
Ô hô! Hà thì nhãn tiền đột ngột hiện thử ốc
Ngô lư độc phá thu đồng tử diệc tức.

(Ước được vạn gian phòng rộng rãi
Kẻ sỹ nghèo có mái nhà che
Bao giờ? Hãy hiện ngay đi.
Thân ta chết cóng có gì ngại đâu.)
(Đỗ Hoàng dịch)
(Mao ốc vị thu phóng sử phá ca -
Bài hát gió thu thổi tốc nhà)
Xúc động với cái nghèo của Nguyễn Trãi:
Thập tải đọc thư bần đáo cốt
Bàn vô mục túc tọa vô chiên
(Mười năm đọc sách nghèo đến tủy
Mân không rau cỏ, chỗ đâu ngồi)
(Đỗ Hoàng dịch thơ)
Cái nghèo của Nguyễn Du thậm đau đớn. Cha làm quan mà con đói rét. Có khác gi Đỗ Phủ làm Tả thập di – Quan can gián vua mà con chết đói:
Thập tử cơ hàn bắc môn ngoại
( Mười miệng đói xanh ngoài cửa Bắc)
Và Nguyễn Khuyến:
Sớm trưa dưa muối cho qua bữa
Chợ búa trầu cau chẳng dám mua.
 Thơ ca cổ kim có nói đến cái chết. Chết là cái quan định luận. Lúc đó mới nói đúng cái được cái mất của đời người. Các thi hào xưa nay nói tới việc này một cách vô tư, thanh thoát, nhẹ nhõm, bởi vì cuộc đời của họ quá sáng trong, không bụi mờ:
Sống không để tiếng đời ta thán
Chết lại về quê quán hương thôn
Mới hay trăm sự vuông tròn
Sống lâu đã trải, chết chôn chờ gì
(Di chúc thư – Nguyễn Khuyến)
Hay:
Ba hồi trống giục mồ cha kiếp
Một nhát gươm đưa bỏ mẹ đời
(Cao Bá Quát)
Nguyễn Khoa Điềm nói đến cái chết như một lời thách thức, cao ngạo, rất cải lương, khô khan đại hạn:
Khi cái chết chắn cửa
Đời tôi
Cám ơn!
(Comment)
 Phần viết của Nguyễn Khoa Điềm khi mất chức quan to về vườn không có đổi mới, sáng tạo gì. Nó là một  thứ Vô lối xuất hiện từ mấy thập kỷ vừa qua. Nhiều câu dở hơn câu nói bộ:
Dậy thức hút thuốc vặt ( Đất nước những tháng năm thật buồn)
Tôi bày tỏ chính tôi,câu chữ của tôi, nước mắt của tôi (Comment)
Ngoài đường trẻ con đi học, trong nhà người già ngủ (Mùa bình thường)
Dùng nhiều âm Hán Việt , chữ nước ngoài chưa được Việt hóa: trật cước, comment…
  Người đọc tìm đọc Nguyễn Khoa Điềm làm thơ khi mất chức là vì người đọc tò mò, hiếu kỳ, không biết ông quan to hưởng không biết bao nhiêu bổng lộc của “triều đình”, bao nhiêu phần trăm dự án ma, dự án không ích nước lợi dân, bao nhiều biệt thự, đất đai mà vẫn làm thơ, thơ hồi hưu có khác gì không?
  Dù những điều Nguyễn Khoa Điềm viết ra chưa phải thơ nhưng bạn đọc cũng có phần đồng cảm những nỗi trăn của ông. Hóa ra khi ngồi dưới đất ông mới thấy rằng dân đen người ta đau khổ biết nhường nào. Nỗi khổ của họ có phần do ông gây nên.
 Bây giờ có nhiều quan điểm thơ: thơ siêu việt, thơ hậu hiện đại, thơ hậu hậu hiện đại. Tìm tòi là đáng quý, nhưng tìm tòi phải vào trái tim người đọc. Còn viết những điều mình cũng không hiểu, không biết thì làm sao thành công.
 Thơ hậu hiện đại của Ion Milos (nhà thơ Thuỵ Điển) vào được đọc giả vì có tứ, có nghĩa, tầm tư tưởng, triết học cao:
Tôi mua một con chó
Để có bạn bầu
Trò chuyện sớm hôm..

Và rồi một hôm
Chó thổ lộ với tôi một điều rất lạ.
Rằng con người đã từ lâu
Không còn nói ngôn ngữ của con người…
(Con người và con chó - Phạm Viết Đào dịch)
Thơ và Vô lối Nguyễn Khoa Điềm không như vậy.
    Đáng ra nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm phải chân thành hơn, sám hối hơn:
“Ta xin chịu tội khi ta u mê cái triết học du nhập lai căng lỗi thời, không nói cho đám đầu trâu mặt ngưa đồng liêu với ta tỉnh ra,
khi ta trù úm, sát phạt với các huynh Hoàng Minh Chính, Trần Độ,
Xin thắp nén nhang cho các tác phẩm ta ra lệnh đốt thành tro
Lạy văn sỹ tài danh Dương Thu Dương bị đi tù.
Vái linh hồn các nhà dân chủ, các trang mạng xã hội chính ta đàn áp
Các chị bán cá Vỹ Dạ ơi!
Tôi xấu hổ giọt nước mắt tôi trộm rơi
Khi nhìn các chị chao chát nói cười, tiếng thở than hả hê, tiếng rên rỉ của những tờ bạc vụn.
Trong khi tôi tiêu hoang bạc kho, vàng đụn
Lấy thuế từ tấm lưng còng của các chị đây!
Từ nay đi cùng các chị
Tôi tự căm tôi đã đào tạo nguồn những tay làm nghề tôi, nối ngôi tôi là nghề nói láo!
Nghề mà phải bớt gạo
Trong nồi của các chị để cho chúng nó ba hoa!
Ôi biết bao cuồng phong văn chương bão táp do tôi gây ra

Tạ lỗi quê nhà
Tạ lỗi những người mò hến không có hến ngày ngày đêm đêm bên Cồn Hến để kiếm cháo rau

Điềm tôi đây
Xin đập đầu chịu tội!
   Tôi tin nếu nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm viết như thế chắc bạn đọc sẽ quý trọng ông nhiều hơn nữa!
Hà Nội, ngày 31 tháng 5 năm 2013
Đ - H

Có một Đỗ Hoàng

Có một Đỗ Hoàng

Cập nhật lúc 09:55, Thứ sáu, 15/02/2013 (GMT+7)

print 

(Thanh tra) - Đỗ Hoàng đã lao tâm khổ tứ, toàn tâm toàn ý cho việc dịch, chú thích, giải nghĩa cho Kiều Thơ. 6.122 câu thơ lục bát được sáng tạo, nhiều câu cũng ngân nga bay bổng không khác gì câu Kiều là một thành công lớn, đột phá trong làng thơ Việt. Tác phẩm xứng đáng là tư liệu rất cần cho công tác nghiên cứu, giảng dạy trong nhà trường.

Nhà thơ Đỗ Hoàng

1. Lãng mạn số một

Làng văn, làng thơ, làng dịch, ai cũng biết ông. Trước hết, là có tài biện bác. Thông kinh, thông sử, cái gì gắn với văn thơ là tìm tòi, là thuộc, là dịch, dịch không được là… diệt! Bạn bè, thủ trưởng, tuổi tác, trai gái không thành vấn đề. Ai cũng có thể khen, cũng có thể chê. Trước khi say có thể khen, sau khi say có thể chê… Được cái, dân văn chương, bỏ qua tất cả, cốt là có chút tài. Văn chương là định mệnh. Không có lãng mạn, tài cũng vứt! Hôm trước… mắng tổng biên tập một tạp chí, nghe cứ như đang mổ bò; hôm sau: Anh cho em về cộng tác… OK!

Ngày trước, Xuân Diệu cũng cho mình là nhất: “Ta là một, là riêng, là thứ nhất”. Nay, thêm Đỗ Hoàng, hay Đỗ Thi, Đỗ Cử... nữa thì làng thơ Việt vẫn cứ là làng thơ Việt! Có tái tạo được gì đâu, có xoay chuyển được thần sầu, thần say gì đâu? Nhân quần vẫn phải vã mồ hôi cày cấy, chăn nuôi, lên rừng hái củi, ra biển đánh cá, lặn mò ngao cua, hàng quán vẫn phải mở suốt ngày đêm, vào cơ quan Nhà nước vẫn như vào cửa quan…

Thơ làm mãi mà nhà máy không thấy mọc, dọc biển không thấy yên bình… Suốt ngày, đọc thơ cho nhau nghe, tán tụng nhau lên tận mây xanh, rồi gửi thơ, in thơ, phát thơ... cứ như phát lộc! Dùng thơ tán gái thì cứ như có phép tiên. Câu nào cũng tình tứ, bát ngát cỏ hoa, dựng sẵn thiên đường cho em, mãi vì em… Trong tình yêu thì rất mạnh mẽ, có hiệu quả:  Xuân Diệu và nhiều nhà thơ lãng mạn khác phải gọi Đỗ Hoàng bằng… cụ. Ông Đỗ này, cả thực tế, thực tiễn đều có pha chút lãng mạn. Trong công việc, thì giống nhiều vị văn chương khác thường ham vui, quên sự nghiệp, “quên hết lời em dặn dò” là đương nhiên…

2. Định đứng lên vai Đại thi hào

Đó là bạn bè lúc vui, trong cuộc rượu, tán thế!

Những nhà thơ Việt, có vai, có vế, sểnh ra, có câu thơ nào, bài thơ nào chưa vừa ý Đỗ Hoàng là ông “dịch” ra ngay “bằng tiếng Việt” theo giọng thơ Đỗ Hoàng. Thật Đỗ Phủ, Lý Bạch có tái sinh cũng phải… lắc đầu. Vì có nhà thơ lão luyện đã khẳng định: Thơ là nhạc, là hoạ, là chạm khắc theo một cách riêng! Và, “ vần hay không tôi vẫn coi là thứ yếu, nhưng vắng âm thanh réo rắt đố thành thơ” (Sóng Hồng). Như vậy, sáng tạo thơ, văn, nhạc, hoạ là sáng tạo riêng, hàng độc, không ai có thể thay thế.

Nhưng, việc “dịch” thơ Việt ra thơ… Việt của Đỗ Hoàng có tác dụng cảnh tỉnh những kẻ “tập tọng” làm thơ, thích nổi danh. Và, kể cả những “trưởng giả” trong làng thơ có khi cũng phải giật mình, vì ý tứ, vì ngôn từ trong thơ, nếu chểnh mảng, sơ suất mà có kẻ chọc ngoáy, “báo cáo” Đỗ Hoàng để “dịch” ra thơ… Việt là toi đời! Thơ Đỗ Hoàng vì thế càng nổi danh.

Nhưng, nổi danh nhất có lẽ là việc dịch lại Truyện Kiều. Gặp Đỗ Hoàng tôi hỏi:

- Ông có ý định ấy thật sao?

+ Thì tôi đã điện thoại nói với anh là sách in sắp xong rồi mà. 6.122 câu thơ lục bát, sách in độ gần 400 trang. Hay lắm! Anh đọc là mê ngay!

- Thế dịch thêm để làm gì? Nhân loại đã có một Truyện Kiều của Đại thi hào Nguyễn Du, năm 1965, cụ đã được tôn vinh Danh nhân Văn hoá Thế giới!

+ Ồ, tôi phải công phu lắm anh ơi! Phải bò ra quên ăn, quên ngủ mất gần 2 năm trời để dịch toàn văn Kim Vân Kiều truyện, bản gốc chữ Hán ra thơ lục bát Việt Nam… không bỏ sót một câu nào.

Quả là dân Toán đi học Văn, làm thơ. Nhiều người nói với tôi: Chê trách Đỗ Hoàng làm cái việc “đội đá, vá trời”. Nguyễn Du đã rất thiên tài khi gom toàn bộ cốt truyện Kim Vân Kiều của Thanh Tâm tài nhân bên Trung Quốc từ xưa và phóng tác, chuyển hoá hoàn toàn thành Truyện Kiều bất hủ. “Truyện Kiều còn thì nước Nam còn”! Các học giả Việt Nam cách đây gần 100 năm đã không ngớt lời ngợi ca.

“Những câu Kiều ngân nga đưa cuộc đời bay bổng”(Lê Đạt) đã thấm vào máu thịt, tâm hồn người dân Việt. Cho nên, khi thông tin Đỗ Hoàng dịch lại Truyện Kiều làm chấn động dư luận, đại đa số học sinh và thầy giáo rất quan tâm đến sự kiện này. Các nhà quản lý hỏi nhau và vỡ nhẽ ra: Đỗ Hoàng dịch hết Kim Vân Kiều truyện đến từng câu, chữ, chi tiết, kể cả thơ viết trên cây, trên đá của Kiều, của Kim Trọng, Thuý Vân, Thúc Sinh… thành một loại tư liệu bằng thơ, dễ đọc, dễ nhớ, dễ minh hoạ cho Truyện Kiều của Nguyễn Du và cho tài năng, tuyệt bút của Đại thi hào thì càng tốt chứ sao?

Đỗ Hoàng đã lao tâm khổ tứ, toàn tâm toàn ý cho việc dịch, chú thích, giải nghĩa cho Kiều Thơ. 6.122 câu thơ lục bát được sáng tạo, nhiều câu cũng ngân nga bay bổng không khác gì câu Kiều là một thành công lớn, đột phá trong làng thơ Việt. Tác phẩm xứng đáng là tư liệu rất cần cho công tác nghiên cứu, giảng dạy trong nhà trường.

Nhưng, chắc khi sáng tạo ra Kiều Thơ, Đỗ Hoàng, vốn coi thường danh lợi, không định như mấy ông bạn thơ thường đùa: Đứng trên vai Đại thi hào để được cao hơn?

Hoàng Trí

Gái đĩ lừa khách...

 

TÌM HIỂU GÁI LÀNG CHƠI LỪA KHÁCH

Trong KIỀU THƠ của  Đỗ Hoàng (tiếp theo)

(Vành ngoài 7 chữ)

A -   Giả khóc 

Cách một - 泣-khấp::  Khấp, phương pháp quyến khách của gái làng chơi

Cách hai:  鬋Tiễn : - Tức là cắt tóc thế bồi.

(Trong đó có: - 結髪Kết phát:  Kế kết tóc, xe tóc lừa khách làng chơi)

Cách ba: 刺Thích - Châm, khắc, đâm vào thịt da .

(Trong đó có : 重 手Trọng thủ: (Nặng tay). Thích vào người gọi là phép trọng thủ.

Cách bốn: 烧Thiêu - đốt. Khổ nhục kế để lừa khách làng chơi. Các cô điếm chọn mấy huyệt trên người như ở bụng, rốn, đầu đốt huyệt thề nguyện.)

 B...

TRONG KIỀU THƠ (Trich)

Công phu chẩm thượng ai chê, (418)

Thạo thêm bảy cách làm mê mẩn người.

2405- Một là giả khóc lệ rơi.  (419)

Cố lòng níu khách làng chơi về mình.

Làm ra quyến luyến yêu tinh

Làm ra mê đắm si tình keo sơn,

Làm ra có ý mát hờn.

2410- Người ơi, tìm chốn nào hơn người tìm!

Còn bầy tác hí trăm nghìn  (420)

Chỉ trong giây lát, nghĩa tình chi nao.

Nếu khách có ý làm cao,

Tức ta, tức tưởi, lệ trào mà thưa:

2415- “Thiếp nhiều khách lắm đừng ngờ,

Qua đường họ chỉ hững hờ cho vui,

Còn như chia ngọt sẻ bùi,

Đêm ngày thiếp chỉ ngậm ngùi tình lang.”

Kiều rằng: “Khóc lệ khô rang,

2420- Thì con chẳng biết cách làm ra sao?”

Mụ rằng: “Gừng sống bôi vào,

Tự nhiên nước mắt sẽ trào như mưa!

Khách dầu sắt đá trơ trơ,

Cũng mềm như bún sớm trưa lần về!

2425- Hai là vờ cắt tóc thề.  (421)

Đó thần diệu kế làm mê mẩn hồn!

Mềm thì nắn, rắn thì buông,

Lả lơi cho tới sã suồng dính nhau.

Hai bên ý hợp tâm đầu,

2430- Kẻ nào phá bĩnh mưu sâu cũng chào!

Liền tay cắt tóc đổi trao

Xe thành sợi chỉ buộc vào cổ tay.

Ngón đòn kết phát tuyệt hay. (422)

Khách gì cũng phải đắm say bé nhầm!

2435- Ba là chạm, chích, khắc, đâm.  (423)

Dùng khi đôi hát tình thâm đậm đà.

Đây là trọng thủ phép ma. (424)

Nặng tay khoá chặt thân ta, hồn người.

Cổ tay, đùi vế hai nơi,

2440- Thích vào mấy chữ ghi lời tạc xương:

Đại phu trăm quý ngàn thương, (425)

Người chồng chung thuỷ trọn đường thiếp theo.

Khách dù lòng dạ cáo mèo

Vợ con vứt bỏ mà theo với mình!

2445- Sau này thử có khách tình,

Trong khi ân ái sẽ nhìn chữ xăm.

Kiểu gì nó cũng băn khoăn:

“Thằng kia chắc đã trăm năm mặn nồng.

Không tung bạc nén, vàng ròng.

2450- Làm sao mà chiếm được lòng mỹ nhân”.

Nên chi hắn sẽ ân cần

Ra sức chiều chuộng gắn thân với mình.

Hòng mong có lại khối tình

Đắm say hơn kẻ vô hình đã xa.

2455- Thi hành diệu kế bày ra,

Nghẹn ngào kể lại nguyệt hoa những ngày.

“Người xưa, người tốt lắm thay,

Thiếp đây chẳng được một ngày báo ơn”.

Than xong ứa lệ tủi hờn.

2460- Khách nào mà chẳng sạch trơn cửa nhà.

Bốn là lửa chấm thịt da. (426)

Đây là mẹo úm ba la lừa người.

Dại khờ cái bọn làng chơi,

Ngây thơ tin cả những lời vu vơ.

2465- Phải dùng khổ nhục giả vờ, (427)

Để cho chúng phải đợi chờ, ngóng trông.

Ân tình khi đã mặn nồng,

Ra tay bẫy chúng vào vòng giao hoan (428).

                      (còn nữa)

                      Đỗ Hoàng

Dịch thơ Việt ra thơ Việt - Dịch Nguyễn Khoa Điềm (Tiếp theo)

 

DỊCH THƠ VIỆT RA THƠ VIỆT

Nguyễn Khoa Điềm

Nguyên bản:

HOA QUỲ VÀNG

Thông đã mọc nghìn năm

Thành phố trăm năm

Anh đến một ngày

Đà Lạt trẻ

Mà anh thì quá tuổi

Hoa quỳ vàng

Lặng im bên cửa

Hoa quỳ vàng

Ái ngại

Nở chờ anh

Đã sang thu?

Là hạ?

Vẫn là đông?

Không cao thấp

Sao chập chùng

Ẩn hiện

Hoa quỳ vàng

Nghiêng nghiêng

Cánh mỏng

Hồn cao nguyên

Nương náu đến bao dung

Em thanh xuân

Anh quá đỗi

Ngại ngùng với sương gió

Đượm buồm từng tấc cỏ

Đà Lạt

Anh có gì

Để nhớ

Sao âm thầm lưu luyến

Tôi muôn xưa

Hoa quỳ vàng

Em chợt đến

Sau mưa

Để chợt héo

Trước ngày đông

Tháng giá

Anh chợt đến

Và chợt về

Xa lạ

Chợt trăm năm

Một khoảnh khắc

Giao mùa

Hoa quỳ vàng

Hoa quỳ nở

Như mưa.

Ngày  22 .1. 1993

.

 Dịch ra thơ Việt:

HOA QUỲ VÀNG

Thông đã nghìn năm

Phố thị trăm năm

Anh đến một ngày

Ơi! Đà Lạt trẻ.

Anh thì quá thể

Mà hoa quỳ vàng

Lặng im bên cửa

Là hoa quỳ vàng

Chút gì ái ngại

Nở chờ anh sang!

Là đã tới thu?

Hay là đang hạ?

Hay vẫn là đông

Mịt mùng sương giá.

Không cao, không thấp

Mà sao vẫn chập chùng!

Mờ mờ ẩn hiện

Ơi, hoa quỳ vàng

Nghiêng nghiêng cánh mỏng

Hớp hồn cao nguyên

Chút gì nương náu

Bao dung nhân duyên!

Em mãi thanh xuân

Anh thì quá đỗi

Ngại ngùng sương núi

Tấc có đượm buồm

Đà Lạt tơ vương.

Anh có gì nhớ

Mà sao âm thầm

Mà sao lưu luyến

Tới buồn muôn xưa!

Ơi hoa quỳ vàng

Và em chợt đến

Sau mưa mặn nồng

Và để chợt héo

Tháng giá ngày đông

Và anh chợt đến

V à lại chợt về

Xa lạ buồn không!

Bất chợt trăm năm

Trong một khoảnh khắc

Trời đất giao mùa

Hoa quỳ vàng nở

Rỡ ràng như mưa...

Hà Nội ngày 29 – 1- 2012

Đỗ Hoàng

Dịch thơ Việt ra thơ Việt - Dịch Vô lối Nguyễn Khoa Điềm (tiếp theo)

Dịch thơ Việt ra thơ Việt

Ngyễn Khoa Điềm

Nguyên bản:

NGỒI VỚI CÂY LONG NÃO NHÀ BẠN

Ngồi với tôi mỏi mê

Anh quay vào bếp

Xong nồi lục đục

Mỗi âm thanh dễ nhận ra

Củi – diêm - nước mắm

Và những gì gian khó

Không âm thanh

Tôi một mình

Một nình với cây long não

Cây long não già mà lá trẻ

Như ta giữa cuộc đời này

Cây long não lặng im

Cây long não trịu trần

Năm tháng bên nhau

Nhận lấy phấn bụi bặm

Trả ta hương lành

Và một chút gì sâu xa

Không rõ nữa nữa

Bây giờ cây tiếp chuyện tôi

Gác một chân lên hè phố

Chúng tôi nói về anh

Những trang chứa biết đến của một người cầm bút...

Bên cầu Phủ Cam, tháng 5 năm 1982

Đỗ Hoàng dịch:

VỚI BẠN

Ngồi với tôi mỏi mê

Anh lại quay vào bếp

Tiếng song nồi, nhôm thép

Âm thanh dễ nhận ra

Nước mắm, muối, diêm, cà...

Vì những gì gian khó

Chắng có một âm thanh!

Còn tôi chỉ một manh

Một mình với long não

Long não già lá trẻ

Như ta cuộc đời này.

Cây long não lặng im

Một thân hình trần trụi

Năm tháng ta bên nhau

Nhận lấy phần bậm bụi

Trả cho ta hương lành

Chút sâu xa vời vợi

Mà không còn rõ nữa.

Bây giờ cây tiếp tôi

Gác chân lên hè phố

Chúng tôi nói về anh

Trang sách còn viết dở!...

Hà Nội ngày 29- 1 – 2012

Nhà thơ  Đỗ Hoàng