NGUYỄN QUANG THIỀU KHÔNG NÊN LÀM THƠ VÔ LỐI
ĐƯA CHÁU VỀ QUÊ NỘI - ỒN ÀO, SÁO
RÔNG, ĐẠI NGÔN, HÔ KHẨU HIỆU SUÔNG
Đỗ Hoàng
Nguyên bản của Nguyễn Quang Thiều
(*)
ĐƯA CHÁU VỀ QUÊ NỘI
Những cơn mưa đã rửa sạch con đường
Rửa sạch những vòm cây, những khu vườn
yên tĩnh
Mùa hạ mở, rộng những chân trời
khung cửa
Những búp sen hồng thắp sáng ban mai
Đó là ngày tôi đưa cháu tôi về quê nội
Để cháu nhận ra dòng sông, dãy núi,
cánh đồng
Nhận ra giọng làng Chùa nồng thơm
mùa gặt
Nhận ra những mái nhà trầm mặc xuống
suy tư
Nhận ra hoa, nở cả trong bóng tối
Nhận ra mây bay trên những ưu phiền
Nhận ra gió tự do không bao giờ khuất
phục
Nhận ra cuốn sách người ngôn ngữ của
lương tri
Và tôi bế cháu tôi dưới vầng dương rực
rỡ
Người ban tặng cháu tôi những hạt giống
vàng
Để gieo xuống cánh đồng người năm
tháng
Những mùa màng nhân ái mãi lên xanh.
Tôi đã viết về cái gọi là “thơ Vô lối” của Nguyễn Quang Thiều và những
người làm vô lối khác khá nhiều chuyên luận nay không nhắc lại nữa. Chỉ biết rằng
“Thơ vô lối” là một quái thai văn chương!
Số tết Nhâm Dần báo Văn nghệ (bộ mới số 4+5+6/22-1-2022) in một ceri của
những cây vô lối “gạo cội”: Nguyễn Quang Thiều, Nguyễn Bình Phương, Inrasa,
Phan Hoàng, Mai Văn Phấn, Trần Hùng, Tuyết Nga, Mai Quỳnh Nam, Phan Huyền Thư,
Vi Thùy Linh…Đọc nghe tởm lợm, buồn nôn! Điển hình là bài “Đưa cháu về quê nội”
của Nguyễn Quang Thiều.
Bài này thể hiện rõ “chất vô lối” của Nguyễn Quang Thiều: ồn ào, sáo rỗng,
hô khẩu hiệu suông, đại ngôn, thừa chữ, thiếu lời, thiếu ý…
“Những cơn mưa đã rửa sạch con đường
Rửa sạch những vòm cây, những khu vườn
yên tĩnh
Mùa hạ mở, rộng những chân trời
khung cửa
Những búp sen hồng thắp sáng ban mai
Đó là ngày tôi đưa cháu tôi về quê nội…”
Khổ mở đầu đã lắm lời, lắm chữ mà không đủ ý. Mưa đâu chỉ rửa sạch một con đường, vòm cây,
khu vườn yên tĩnh? Kể mưa rửa sạch thì kể bao giờ mới hết! Mưa rửa sạch là đủ,
cần gì phải kể những cơn mưa! Vậy có nhiều cơn mưa không rửa sạch (!). Câu này
thừa ba chữ: “Những, con, đã”. Tôi đã nói nhiều người làm “vô lối” không hiểu
thuật “thôi xao - thôi 推: đẩy , xao 敲 : gõ” một đặc sản trong thơ!
Trong “Người đàn bà gánh nước sông” Nguyễn Quang Thiều cũng dùng thừa chữ, thừa
lời thiếu ý, như thế - Đã năm, mười năm,
ba mươi năm, nửa đời tôi thấy”. Đây không phải chỉ Nguyễn Quang Thiều kém cõi
tiếng Việt mà đám vô lối đều như thế cả. Con đường, vòm cây, khu nhà yên tĩnh
có bị bụi bẩn mới nhờ đến mưa rửa sạch. Còn con đường, vòm cây, khu nhà yên
tĩnh có bị bụi bẩn đâu mà phải nhờ mưa rửa sạch? Nhất là khu nhà yên tĩnh. Khu
nhà yên tĩnh (安靖)là khu nhà an bình, yên ổn thì cần chi
mưa rửa nữa, đấy hiểu theo cả nghĩa đen và nghĩa bóng nữa! Nguyễn Quang Thiều
không biết nghĩa chữ Hán nên cho mưa rửa cả những nơi sạchsẽ, tốt đẹp (!)
“Đó là ngày tôi đưa cháu tôi về quê
nội”. Ngày đưa cháu nội về quê nhờ mưa rửa sạch bụi bẩn, còn ngày đưa cháú ngoại
về quê nội thì sao? Thơ viết gì mà hớ hênh, cực đoan vậy!
“Để cháu nhận ra dòng sông, dãy núi,
cánh đồnộig
Nhận ra giọng làng Chùa nồng thơm
mùa gặt”
Dòng sông, dãy núi, cánh đồng, giọng làng Chùa
nồng thơm mùa gặt thì trên cõi Việt này quê đâu chả thế. Cái giọng làng Chùa nồng
thơm mùa gặt có gì đặc sắc đâu. Làng nông nghiệp 80% là nông thôn, nông dân, giọng
miền quê nào chẳng nồng thơm mùa gặt. Tác giả tưởng rằng chỉ là Chùa có ruộng đồng,
có cây lúa (!) Quá chung chung không điển hình.
Hai khổ, khổ gần kết và khổ kết là những câu
xiếc chữ, đại ngôn, sáo rỗng, hô khẩu hiệu suông, ba hoa chích chòe “ba voi
không ngọt bát xáo”:
“Mây bay trên những ưu phiền, gió tự
do không bao giờ khuất phục, cuốn sách người ngôn ngữ của lương tri, tôi bế cháu
tôi dưới vầng dương rực rỡ, mùa màng nhân ái mãi lên xanh…
Cũng như đám vô lối khác, Nguyễn Quang Thiều sính dũng chữ Hán chưa Việt
hóa: yên tĩnh (安靖), hạ (夏), hồng (紅), hoa (花 hoa ), trầm mặc (沈默), suy tư (推思), khu (区,chân (甄, ưu phiền (憂煩), tự do (自由), khuất phục
(屈服), ngôn ngữ (言語), lương tri (良知), nhân ái (仁愛), ban tặng (頒贈),(25 chữ)…Bài vô lối “Đưa cháu về quê nội” gần như bị Hán hóa!
Thời hiện đại hay thời nào cũng thế, thơ có vần, thơ không vần không
quan trọng. Miễn là tư tưởng, tình cảm của tác giả gửi đến người đọc như thế
nào. Thơ không vần không mới, nó cũ như trái đất. Ngay cha ông ta từ thuở sơ
khai đã làm thơ không vần. Các cụ đặt tên các loại ấy là : cáo, chiếu, biểu, hịch.
lệnh, sớ…
« Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân
Quân điếu phạt trước lo trừ bạo
Như nước Đại Việt ta từ trước
Vốn xưng nền văn hiến đã lâu
Núi sông, bờ cõi đã chia
Phong tục Nam Bắc cũng khác… »
(Bình Ngô đại cáo – Nguyễn Trãi
thay Lê Lợi viết Cáo)
Các thi sĩ hiện đại:
Thời chống Pháp:
“Đằng nớ
Vợ chưa đằng nớ
Tớ còn chờ Độc lập
Cả lũ cười vang trên ruộng bắp
Nhìn o thôn nữ cuối nương dâu!”
(Nhớ - Hông Nguyên)
“Người đẹp như tuyết
Chạm vào thấy nóng
Người đẹp như lửa
Sờ vào thấy mát
Không đói,
Gặp người đẹp cũng đói
Không khát
Gặp người đẹp cũng khát…”
(Lò Ngân Sủn)
“Nhưng em hỡi
Nếu có chàng trai chưa từng vượt qua sóng gió
Nếu có chàng trai chưa từng vượt qua thử thách gian lao
Có lẽ nào sánh với tình em!
(Hà Nhật)
“Nhà tôi buồn
Nuôi một con chó
Một hôm nó nói tiếng người:
Con người sống với nhau ác độc lắm!”
(Phỏng theo Thơ hậu hiện đại Thụy Điển – Phạm Viết Đào dịch)
Hoàng Vũ Thuật không biết chữ
Hán, nhưng sính dùng chữ Hán, dùng bội thực,
chữ chỉ dùng trong ngành chuyên môn, bói toán,chưa Việt hóa bao nhiêu :
Càn khôn (乾坤), lịch
trình (历程), hữu hạn
(有 限),vô hồi (無回 ),
nhẫn nại (忍耐)…. Chữ ta có trời đất, bước chuyển,
chỗ dừng, chịu đựng, không về,…sao không dùng ? Mỗi chữ mỗi câu thơ, người làm
thơ tiếng Việt đòi hỏi phải sáng tạo từ mới thuần Việt, giữ gìn sự trong sáng
tiếng Việt :
« Một tiếng chim kêu Sáng cả rừng » (Khương Hữu Dụng). Chữ Sáng làm sáng
câu thơ, sáng bài thơ. Người đời chỉ nhớ đến chữ Sáng. Đời nhớ Khương Hữu Dụng
chỉ một chữ Sáng !
Thuở xưa cha ông ta chỉ dùng chữ
Hán (âm Hán Việt).
. Ngay đến sau Cách mạng tháng Tám các lớp ấu trò trường làng còn học cửu
chương bằng tiếng Hán Việt :
« Nhị nhị thành tứ
Nhị tam thành lục
Thất cửu lục tam
Cửu cửu bát nhất »…
(2x2 = 4
2x3 = 6
7x9 = 63
9 x9 = 81 )
Thế nhưng thơ văn tổ tiên viết rất
thuần Việt
« Trăm năm trong cõi người ta
Chữ tài, chữ mệnh khéo là ghét nhau »
…
« Hỏi tên rằng : Mã Giám Sinh
Hỏi quê rằng : Huyện Lâm Thanh cũng gần »
(Đoạn trường tân thanh – Nguyễn Du)
« Thiên địa phong trần
Hồng nha đa truân
(Thuở đất trời nổi cơn gió bụi
Khách má hồng nhiều nỗi truân chuyên)
(Đoàn Thị Điểm hay Phan Huy Ích dịch Chinh phụ ngâm của Đặng Trần Côn)
Thời cận đại :
« Nước non nặng một lời thề
Nước đi đi mãi không về cùng non »
(Tản Đà)
« Bèo dạt mây trôi
Chốn xa xôi
Em ơi ! Bèo dạt… »
(Dân ca Quan Họ)
Nêu cha ông không giữ gìn sự
trong sáng tiếng Việt, viết như Nguyễn Quang Thiều và đám vô lối bây giờ thì ai
đọc (đoạn này lấy lại một phần trong các chuyên luận phê bình thơ Vô lối) !
« Bách niên trong cõi nhân ta
Tài tự, mạng tự khéo là tăng nhau »
…
Chất vấn rằng : Mã Giám Sinh
Chất vấn rằng : huyện Lâm Thanh cận nhà »
«
Bình chuyển, vân di..y ..y
Xứ
viễn phương
Muội y , muội vẫn đợi, vẫn vọng…Bình chuyển »
«
Thiên địa gió bụi
Hồng
nhan nhiều nạn »
Thì còn chi Kiều, Chinh phụ ngâm, dân ca Quan
Họ !
Kết lại rằng: Bài “Đưa cháu về quê nội” không
một chút rung cảm, người đọc ngỡ như đọc bản tuyên cáo của Tuyên huấn Công an.
Tất cả câu chữ vừa lai Tàu
Ô, vừa nặng nề như đá sỏi.
Cũng
viết về thăm quê sao tiền nhân viết cả gần trăm năm mỗi lần đọc, mỗi lần rung cảm:
“U
tôi ngày ấy mỗi mùa xuân
Dặm
liễu mây bay sắc trắng ngần
Lại
dẫn chúng tôi về nhận họ
Bên
miền quê ngoại của hai thân
Tôi
nhớ đi qua những rặng đề
Những
giòng sông trắng lượn ven đê
Cồn
xanh, bãi tía kề liên tiếp
Người
xới cà, ngô - rộn bốn bề
Thúng
cắp bên hông, nón đội đầu
Khuyên vàng, yếm thắm, áo the nâu
Trông U chẳng khác thời con gái
Mắt sáng môi hồng má đỏ au.
Tà áo nâu in giữa cánh đồng
Gío chiều cuốn bốc bụi sau lưng
Bóng U như bóng người thôn nữ
Cúi nón mang đi cặp má hồng
Chiều mát, đường xa nắng nhạt vàng
Đoàn người về ấp gánh khoai lang
Trời xanh , cò trắng bay từng lớp
Xóm chợ lều phơi xác lá bàng.
Tới đầu làng gặp những người quen
Ai cũng khen U nết thảo hiền
Dẫu phải theo chồng thân phận gái
Đường về quê mẹ vẫn không quên.”
(Đường về quê mẹ - Đoàn Văn Cừ)
Nguyễn Quang Thiều không nên viết
“ thơ Vô lối”. Nếu Nguyễn Quang Thiều và
đám Vô lối cứ viết tràn lan thì rất nguy hại cho thơ ca dân tộc! Chí nguy ! Chí
nguy!
Hà Nội ngày 18/1/2022
Đ – H
(*) Bài in trên báo Văn nghệ - Bộ mới số số 4 + 5 + 6 (ngày 22 -1 - 2022) Nhâm Dần
Đỗ Hoàng
Dịch ra thơ Việt
ĐƯA CHÁU VỀ QUÊ NỘI
Những cơn mưa đã rửa sạch con đường
Rửa sạch vườn cây, khu nhà yên tĩnh
Hạ mở rộng chân trời cửa kín
Bông sen hồng thắp sáng ban mai!
Ngày tôi đưa cháu về quê nội
Để cháu nhận ra sông, núi, đồng làng
Nhận ra giọng làng Chùa nồng thơm mùa gặt
Nhận ra ngôi nhà trầm mặc thinh không.
Nhận ra hoa nở cả trong bóng tối
Nhận ra mây bay trên những ưu phiền
Nhận ra giá tự do không khuất phục
Nhận ra sách ngôn ngữ thánh hiền.
Tôi bế cháu giữa vầng dương rực rỡ
Người ban tặng cháu tôi những hạt
giống vàng
Để gieo xuống cánh đồng năm tháng
Nhân ái lên xanh thêm bội mùa màng!
Hà Nội ngày 17/1/2022
Đ - H
